Türkiye Demir Yatakları

7-) Örtü Malzemesi: Kalınlığı, cinsi, doğası, yer altı mı yoksa açık işletme mi?

Cevherin Geometrisi: Gövdenin duruşu, düşeyde metre başına Ton miktarının dekapaj oranı üzerindeki etkisi.

9-) Yer: Topografya, iklim

A- JEOLOJİK OLMAYAN ETKENLER

1-) Pazar ve Fiyat

2-) Politik ve genel iş atmosferi

3-) Taşıma Maliyeti

4-) İşçilik ve yerleşme olanakları maliyetleri

5-) Yapım maliyeti

6-) Güç kaynağı

7-) Su temini

Vergiler

9-) Ruhsat Hakkı (Rödevans)

10-) Enflasyon Etkisi

11-) Atıkların uzaklaştırılması

12-) Ortamın etkisi= Ekoloji

13-) Finansman

2- DEMİRİN DOĞADA BULUNUŞU VE DEMİR MİNERALLERİ

Demir % 5,4 bir bolluk ortalamasıyla yer kabuğunun Oksijen, Silis ve Alüminyumdan sonra dördüncü yaygın elementtir.

Kimyasal ve Fiziksel Özellikleri

Atom Numarası: 26

Atom Ağırlığı: 55.85

İyon Yarıçapı: Fe+2 : 0.86 A0
Fe+3 : 0.73 A0

Ülke Ortalama Tenör % Rezerv (Milyon Ton) Metal (Milyon Ton)

Cezayir 51,9 1.009,7 437,4
Avustralya 60,1 11.105,9 6.270,9
Brezilya 63,3 5.552,9 3.009,7
Kamerun 30,1 196,8 49,8
Kanada 34,7 6.249,1 1.260,5
Şili 54,5 141,0 66,2
Gabon 63,9 506,9 237,7
Gine 64,4 935,0 569,8
Hindistan 52,2 1.590,6 477,5
Fildişi Sahili 35,7 659,4 208,7
Liberya 40,3 1.741 510,8
Moritanya 43,9 510,7 80,6
Meksika 45,5 464,1 147,1
Yeni Zelanda 15,5 271,2 33,9
Norveç 32,6 187,3 51,8
Peru 53,5 1.433,3 644,7
Portekiz 37,0 243,7 52,2
Senegal 63,6 334,6 70,8
Sierra Leone 32,,3 57,1 15,0
Güney Afrika 64,0 1.293,8 656,5
İspanya 53,7 33,9 16,7
İsveç 47,8 1.029,1 911,4
ABD 25,6 36.909,8 6.974,8
Venezuela 62,9 1.336,3 801,5
TOPLAM 75.304,6 24.149,5

Eski Sovyetler Birliği Ülkeleri, Doğu Avrupa ve Çin dahil edildiğinde Toplam dünya ekonomik ham cevher rezervi 150 milyar Ton’a ulaşmaktadır.

Brezilya devlet kuruluşu CVRD, %64,5 demir ile dünya pazarlarına standart sinterlik toz cevher sağlamaktadır. Ayrıca diğer önemli Brezilya üreticisi MBR %66 demir içeriği olan sinter tozlarını dünya pazarlarına sunmaktadır. MBR ayrıca % 68 gibi yüksek bir demir içeriğine sahip pelet konsantresi de üretmektedir.

Tüketilen demir cevherinin oldukça büyük bir kısmı, yüksek fırınlara ya da direkt redükleme tesislerine beslenmeden önce işleme tabi olur. Bu işlem aglomerasyon projesi olarak bilinir. Sinterleme ve peletleme olarak iki şekli vardır.

Az miktarda sinter uluslararası ticarete girmektedir. Sinterin çoğu, çelik üreticileri tarafından kendi, ihtiyaçlarında kulanılmak üzere yapılmaktadır. Demir cevherinin büyük tonajı pelet şeklinde sevkedilmektedir. Pelet iç tüketimden ziyade ihracata yönelik olarak üretilmektedir.

Demir cevherinin peletlenmesi, madenciliğin ve işletmecilikoperasyonlarının bir bölümü olarak üstlenilmektedir. Dünyanın pelet fabrikalarınınçoğu madenlerde ya da daha genel olarak, sevkiyat noktalarında bulunmaktadır.Brezilya dünya demir cevheri peletlerinin en büyük ihracatçısıdır ve örnek olarak, Tubarao limanında 6 pelet fabrikası mevcuttur. Brezilya pelet üreticisi Nibrasco yılda 6 milyon tonu aşkın kapasite ile Tubarao da iki fabrika işletmektedir. Peletler marjinal olarak % 64.5 düşük Fe spesifikasyonuna sahiptir.

Ana İthalatçılar Dünya İthalat Miktarı (Milyon Ton) Dünya İthalat Payı %

1-Japonya 32,2 30,5
2-Almanya 11 11,1
3-Kore 7,2 8,5
4-Çin 4,7 6,7
5-Belçika/Lüksemburg 4,9 4,8
6-Fransa 4,6 4,6
7-İngiltere 4,7 4,2
8-İtalya 4,5 4,0
9-ABD 3,4 3,3
10-Çekoslavakya 3,0 3,1

5- TÜRKİYE DEMİR MADENCİLİGİNİN DURUMU:
5.1. DEMİR CEVHERİ YATAKLARININ DAĞILIMI:

Türkiye’de bu güne değin 900 kadar mıntıkada demir cevheri saptanmış olup, ekonomik olabileceği düşünülen 500 civarında mıntıkada etüt yapılmıştır. Bu çalışmalarda, Türkiye demir cevheri bakımından, 10 bölgeye ayrılmıştır:

1. Sivas-Malatya Bölgesi,
2. Kayseri – Adana Bölgesi,
3. İçel Bölgesi,
4. Payas – Kilis Bölgesi,
5. Giresun Bölgesi,
6. Ankara – Kırşehir Bölgesi,
7. Sakarya – Çamdağ Bölgesi,
8. Çanakkale – Balıkesir Bölgesi,
9. Kütahya Bölgesi,
10. Aydın – İzmir Bölgesi,
Ancak bu bölgelerin demir tenörü ve rezervleri değişkenlik arz etmektedir. Bu nedenle daha sağlıklı bir bölgelendirme şu şekilde yapılabilir.

5.1.4. BATI ANADOLU BÖLGESi:
Batı Anadolu Bölgesi demir cevheri yatakları, genellikle yüksek tenörlü, ancak empüriteli cevher ihtiva etmektedir. Bu cevherler ancak diğer cevherler ile harmanlamak suretiyle empüriteleri tolore edilerek kullanılırlar. Bölgede mevcut Şamlı cevheri Cu, Eymir cevheri As ve Ayazmant cevheri Cu ve S yönünden empüritelidir.
Ayazmant, Büyük ve Küçük Eymir, Çavdar, Hortuna sahaları bu bölgede bulunmaktadır.
5.1.5. DİĞER BÖLGELER
Yukarıda söz edilen bölgeler dışında kalan cevher yatakları, belirli bir bölgede toplanamayacak şekilde dağınık olup en önemlisi, Bingöl – Genç – Avnik yatağıdır. Yatak önemli miktarda rezerv olmakla beraber fosfat (P) empüritesi içerdiğinden teknolojik proses gerekmektedir. Ayrıca; Sakarya – Çamdağ (karbonat ve silisli), Payas (yüksek alüımınalı), İçel yöresindeki (düşük tenörlü) yataklar, Bitlis – Meşesırtı, Öküzyatağı (Fosfat empüriteli), Adıyaman – Çelikhan – Bulam (Fosfat empüriteli), Kahramanmaraş – Beritdağı (düşük tenörlü), yozgat – Sarıkaya (düşük tenörlü) gibi sorunlu cevher yataklarıda teknolojik proses gerektirmektedir. .

5.2. DEMİR CEVHERİ REZERVLERİ:
Ülkemizde demir cevheri ve rezervleri, Demir Çelik Fabrikalarının kullanımına göre 3 kategoride toplanabilir. Aşağıdaki tablo ve açıklamaları verilen, Türkiyenin bu güne kadar tespit edilen demir cevheri rezervi; işletilebilir 80,3 milyon ton, Sorunlu 962,8 milyon ton ve potansiyel 321,5 milyon ton olmak üzere toplam 1363,5 milyon tondur.

5.2.2. SORUNLU DEMİR CEVHERİ REZERVLERİ
Bu yataklar rezerv arama çalışmaları yapılmış ve görünür+muhtemel rezerv potansiyeli belirlenmiş, ancak içinde, fabrikalar tarafından istenmeyen emprüteler bulunduğundan dolayı işletilmesi kısmen yapılmayan 17 ayrı ocaktan oluşmaktadır. Bu yataklarda; görünür 307 milyon ton, muhtemel 655,8 milyon ton olmak üzere toplam 962,8 milyon ton rezerv bulunmaktadır. Bu yatakların demir tenörleri Fe %19-54 arasında değişmektedir.

x Empürüte sorunu var.
xx Dekapaj sorunu var.

5.3. DEMİR CEVHER ÜRETİMİ
Türkiye'de demir cevheri üretimine, Karabük Demir Çelik Fabrikalarının kuruluşu ile 1938 yılında Divriği Demir cevheri yataklarından başlandı. Demir cevher üretimi, Erdemir ve İsdemir fabrikalarının kurulması ile giderek artmış ve son yıllarda 5-6 milyon ton seviyelerine yükselmiştir.

Genel olarak, Demir Çelik fabrikalarına uygun kimyevi evsafa haiz cevher bulunan yataklardan yapılan üretim, kırma eleme tesislerinden geçirilerek, fabrikaların istediği, fiziki evsafta toz ve parça cevher olarak ayrılarak fabrikalara sevk edilir. Sadece Divriği'den üretilen tüvönan cevherden pelet ve konsantre cevher üretilmektedir.

Yurtiçi üretiminin, hemen hemen tamamına yakını Sivas-Malatya ve Kayseri-Adana bölgelerinden yapılmaktadır. 1996 yılı üretimlerinin, yarıdan fazlası kamu sektörü tarafından 2 adet ocakta yapılmış, geri kalan ise özel madenciler tarafından 9 sahadan yapılmıştır