--Malumu alinizdir ki, Birinci Büyük Millet Meclisi'ne milletçe aza
intihabolunurken Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin heyetleri de
müntehibi saniler meyanında bulundular. Buna nazaran denilebilirdi ki, Büyük
Millet Meclisi; heyeti umumiyesiyle, aynı zamanda Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i
Hukuk Cemiyeti'nin siyasi bir grubu mahiyetindeydi.-- (Atatürk, tarihsiz:593).
Görüldüğü gibi, Mustafa Kemal Paşa, açıkça, kendisiyle --hemfikir-- bir
Meclis oluşturınaya çalışmıştı. Bu Meclis, kendisinin tümüyle denetlediği
--Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti--nin bir --siyasi grubu-- olacaktı. Nitekim, Tunaya,
TBMM'e, Sivas Kongresi'nin genişletilmiş bir biçimi olarak bakar
(Tunaya, 1981:219) .
Oysa, işler beklenildiği gibi gelişmedi. Atatürk, Nutuk'ta beş ayrı gruptan
ve --hususi maksatlar etrafında bazı küçük teşekküllerin hali faaliyette
bulundukları--ndan söz etmektedir (Atatürk, tarihsiz:594) .
Devrimlerin ve savaşın, hele ikisi içiçe geçmiş ise, tartışmayla yitirecek
fazla zamanı yoktur. Nitekim, saltanatın kaldırılması tartışmaları sırasında
Atatürk, bunu son derece kesin ve açık bir biçimde belirtmiştir (Atatürk,
tarihsiz:690-691). |