Üst Yapı Kalınlığını Etkileyen Faktörler
2.7.1.1. Zemin Taşıma Yeteneği
Taşıma yeteneği “zeminin herhangi bir yüklenmeyi deformasyon ve oturmalar belli bir sınır içinde kalmak koşuluyla taşıyabilme yeteneğidir.” Şekliyle tanımlanabilir.
Zamana ve mevsime göre zeminin taşıma yeteneğinin değişmesi özellikle donma-çözülme nedeniyle oluşur. Çözülme sırasında zeminin taşıma yeteneği bir çok zemin cinslerinde yaz veya sonbahar değerinin %50 si kadar düşebilir.
Yerel değişimlerin nedeni zemindeki su miktarının ve özgül ağırlığının değişimi ile tane dağılım eğrisinin farklı oluşundadır.
Homojen bir ölçme alanında taşıma yeteneği değeri yaklaşık olarak normal bir dağılım gösterir ve istatistiksel olarak ortalama değer, standart sapma ve varyasyon katsayısı ile karakterize edilebilir.
Zeminin taşıma yeteneğine ait varyasyon katsayısı %40-50 yi geçmemelidir. Aksi halde yerel fark çok olacağından zeminin taşıma yeteneği de homojenlik sağlamak için zeminin sıkıştırılması, mekanik veya diğer stabilizasyon önlemlerinin alınması gerekir. Yol üst yapı tabakalarında yapılan ölçmeler çökmelerin %80 inin alt yapıdaki zeminin taşıma yeteneğinin yetersizliğinden ileri geldiğini göstermiştir. Bu da gösteriyor ki; zeminin taşıma yeteneğinin homojen olmaması yol üst yapısının deforme olmasını etkilemektedir.
Şekil 29: Zeminin Taşıma Yeteneğinin Mevsimsel Değişimi
2.7.1.2. Trafik
Her yol belli bir zaman ve belli bir aks yükü sayısına göre boyutlandırılır.
Büyük yollarda boyutlandırmaya esas alan zaman 20-25 yıldır. Bu zaman içerisinde yol geçkisinde bir değişiklik yapılmayacağı ve otomobil karakteristiklerinde bir değişim olmayacağı kabul edilir.
Yolların üst yapılarının boyutlandırılmasında 8.2 ton norm aks yükü olarak kabul edilir. Aks yükleri büyük veya daha küçük olan araçların aks yükleri norm aks yüküne dayandırılır ve eşdeğerlik faktörü adı verilen bir faktörle yola etki dereceleri ifade edilir.
2.7.1.3. Yöresel koşullar
Yöresel koşulları, bölgesel faktör denilen faktörün göz önüne alınmasıyla üst yapı kalınlığının belirlenmesinde etken hale sokulmuştur. Faktörün büyütülmesi üst yapı kalınlığının artmasına neden olmaktadır. Bölgesel faktör, bir yıl içinde mevsimsel değişime bağlı bütün değişikliklerin bir bileşkesi olarak şu hususların bir sonucudur:
§ Donma-çözülme veri yolunun uzunluğu.
§ Donma-çözülme sıklığı.
§ Yağışların dağılışı ve miktarı.
§ Isı değişimi.
§ Hidrolojik koşullar.
§ Yolun arazi üzerindeki konumu.
Yöresel koşulların bir ifadesi olan bölgesel faktör R=0.5-5.0 arasında değişmektedir. Türkiye’de orman yolları yapımında normal koşullarda R=1.5 alınmaktadır. Sert iklim koşullarında R=2.0 olarak alınabilir. |