Yapı malzemesi
Üst yapı tabakalarında kullanılan malzemelerin özelliği yolun yüklenmeye karşı gösterdiği reaksiyon yönünden çok önemlidir.
Yüzeysel tabaka katsayıları
Tabakanın cinsi
Tabakanın ismi
Üst yapı sayısı met****a göre üst yapının boyutlandırılmasında söz konusu edilecek olan yüzeysel tabaka katsayıları (a1, a2, a3....) üst yapıda kullanılan malzemelerin stabilite ve mukavemet değerlerine bağlı olup aşağıdaki çizelgede görüldüğü gibi malzemeden değişmektedir.
a- Yüksek stabiliteli bitümlü kaplama
b- Düşük stabiliteli bütümlü kaplama
a- Stabilize ve kırmataş karışımı tabaka
b- Doğal çakıl asfalt tabaka
c- Çimento ile stabilize edilmiş gevşek beton tabaka
a- Ocak artığı taş tabaka
b- Yüksek fırın curufu tab.
c- Doğal stabilize malzemeli tabaka
d- Kırmataş tabaka
e- Çimentoile stabilize edilmiş çakıl tabakası
Kaplama
Temel
Alt temel
a1 a2 a3 0.44
0.20
0.11
0.20
0.23
0.08
0.11
0.11
0.15
0.15
Çizelgeden önemli olan şu iki sonuç ortaya çıkmaktadır:
1. Üst tabakadaki malzemelerde gerilme oldukça yüksek olup derinliğe doğru azalır. Bu pratik olarak üst tabakalardaki materyallerin mukavemet değerlerinin çok yüksek olması gerektiğini gösterir.
2. Tabaka kalınlığını artırmak zorunluluğu doğuyorsa yüksek mukavemetteki yapı malzemesi seçilmesi, tabaka kalınlığını düşük tutmak açısından daha uygundur
2.7.2. Üst Yapı Kalınlıklarının Belirlenmesi
Orman yollarında üst yapı tabakalarının boyutlandırılmasın da metodların veya bir metoda göre bulunan varyantların kıyaslanmasında şu kriterler gözönüne alınmalıdır.
§ Yapım giderleri
§ Bakım giderleri
§ Yapı malzemesinin varlığı
§ Yapım malzemelerinin varlığı ve teknik olanaklar
§ Bakım ve onarım olanağı
§ Değişen taşıma ve ulaşım koşullarına uygunluk
§ Çevreye uygunluk
§ Çevredeki aynı üst yapı tiplerinin durumu
§ Daha önceki yapılardan izlenimler
Orman yollarında üst yapı tabakalarının boyutlandırılmasında şu metodlardan yararlanılır:
1. Kıyaslama metodu
2. Üst yapı sayısı metodu
3. Zeminin taşıma yeteneği metodu (C.B.R metodu)
4. Grup indeksi metodu
2.7.2.1. Kıyaslama metodu
Laboratuar olanakları bulunmayan orman işletmeleri hemen hemen tamamen bitirilmiş yollarda uygulananlara dayanarak üst yapı kalınlığını belirleyebilirler. Özellikle, hatalı tahmin kıyaslara dayanarak yapılan boyutlandırmalar, ya olduğundan fazla bir kalınlık seçilmesine neden olmakta ve masraflı bir üst yapı kalınlığı ortaya çıkarmaktadır. Bu nedenle doğru kıyaslamalar önemli bir metod olarak görülebilmektedir. Bilimsel bir metod olmadığından kullanılması önerilmemektedir. Uygulanması bilgi ve deneyim gerektirir.
2.7.2.2. Üst yapı sayısı metodu
Üst yapı sayısı (SN), üst yapı tabakalarının kalınlığı ile bu tabakaları meydana getiren materyallerin arasındaki ilişkiyi veren bir ifadedir. Bu ifadede üst yapı sayısı formülü SN = ai.Di ile verilmiştir. Her tabaka için kalınlık (D) minimal sınır gözönüne alınarak tablodan bulunan SN değerine ulaşılmak için değiştirilebilir. a, yüzeysel tabaka katsayılarını gösterir. Bu metotta yapılması gereken ilk iş üst yapı kalınlığının üst yapı cinsinden ifade edilmesidir. Üst yapı sayısının kullanılmasının nedeni ise esnek yolların özellikle materyal özellikleri farklı olan birkaç tabakadan meydana gelmesidir. Genellikle 10000-100000 arasında norm aks yükü sayısı içeren esnek yollar için zeminin taşıma yeteneği (CBR değeri) %1-10 arasında ise SN=ai.Di sonucu 3 ile 9 arasında değişir.
Zeminin taşıma yeteneğinin çok yüksek olması SN değerini önemli ölçüde değiştirmez. Kaplama, temel ve alt temel tabakalarından oluşan bir yol üst yapısında SN eşitliği şu şekilde olur:
SN= a1.D1 +a2.D2+a3.D
Şekil 30: Orman Yolları İçin Eşdeğer Üst Yapı Boyutlandırma Olanakları
Şekil 31: Esnek Yollar İçin Boyutlandırma Diyagramı |