Gerek tarım alanında, gerekse sanayi alanında özellikle yabancı uyruklu
olan azınlıkların yaptıklarını tüm ülke görüyordu. Bunların bir bölümü
Osmanlı doğumlu oldukları halde yalnızca kapitülasyonların ayrıcalıklarından
yararlanmak için ülkedeki yabancı konsolosluklar aracılığı ile yabancı
uyruklu olmuşlardı.
Bu etkinlikler, Osmanlılar arasında da --niçin biz yapamıyoruz?--, sorusunun
sorulmasına yol açmaya başlamıştı.
d) Toplumda üretimin arttırılmasını engelleyen yapısal darboğazların tümü
vardı. Teknoloji geriydi. İlişkiler hala feodal düzeydeydi. Gerek sermaye,
gerekse teknik bilgi yetersizdi. Bağımlılık ise, dışa doğru tümüyle tek
yönlüydü.
e) Osmanlı İmparatorluğu her ne kadar önceleri İmparatorluğun çeşitli
yerlerinden doğrudan artı ürün alan bir yapıya sahiptiyse de, sonraları bu
gelir kaynaklarının tümünü yitirmiş ve sonunda da kendi artı ürünü dışarı
aktarılır duruma düşmüştü. |