Atatürk Köşesi

[izmirHAKAN]

PAYLAŞIM İÇİN TEŞEKKÜRLER ELİNE SAĞLIK

[HandaN]

18.04.1920

• Mustafa Kemal, Düzce isyanının şiddetlenmesi üzerine 24.Tümen Komutanı Yarbay Mahmut Bey’e bir telgraf göndererek, “Düzce isyanı şiddetli bir safhaya girmiştir. Beraberinizdeki bütün kuvvetlerle vakit geçirmeksizin Düzce’ye hareketle isyanı ortadan kaldırınız!” dedi.
• Mustafa Kemal, Konya Posta ve Telgraf Umum Müdürlüğü’ne telgraf göndererek, “Anadolu Ajansı haberlerinin günü gününe gereken merkezlere ulaştırılmasında gecikmeye sebep olan, bu konuda müsamaha gösteren görevlilerin isimlerinin bildirilmesini” istedi.
• Damat Ferit Hükûmeti’nin, Kuvâ-yi Milliye hareketini bastırmak amacıyla 1.250.000 lira ödenek ayırarak kurduğu Kuvâ-yi İnzibatiye kararnamesi çıkarıldı.
• Maarif Nâzırı Fahrettin Bey, bir genelge yayımlayarak “Türk” yerine “Osmanlı” sözcüğünün kullanılmasını istedi.
• İsyancılar, Bolu Boğazı’nı tutmuş olan jandarmaları dağıtarak Bolu’ya girdi.
• Kâzım Karabekir, 15.Kolordu’ya yayımladığı genelgede; yakında, içinde İslâm orduları da bulunan Bolşevik ordularıyla bağlantı kurulacağını, Ermenistan’ın ortadan kalkacağını, Kafkaslardaki İslâmların kurtuluş ve özgürlüğe kavuşacaklarını, daha sonra el ele verilip Batı’ya yürüneceğini bildirdi.
• San Remo Konferansı açıldı. İtalya’nın San Remo kentinde, Türkiye ile yapılacak barış koşullarını kararlaştırmak üzere İtilâf Devletleri arasında başlayan görüşmelere İtalya’da oturmakta olan Büyükelçi Galip Kemali Bey gözlemci olarak katılıyor.
• Üç İngiliz savaş gemisi Trabzon Limanı’na geldi. Gemiden çıkan erler, Ruslardan kalan topları imha ettiler.
• Mustafa Kemal, Kâzım Karabekir’e gönderdiği telgrafta, Ankara’ya bir miktar kuvvet gönderilmesini istedi: “… Disiplinine, gayretine, imanına tamamen itimat edilecek ve herhangi bir yerde patlayacak bir ayaklanmayı anında tepeleyebilmek üzere güçlü bir yumruk gibi güvenilebilecek seyyar yedeklere ihtiyaç görülmektedir. Bu amacı temin etmek ve millî yedek birliğini oluşturmak üzere emrinizdeki tümenlerden seçilecek beş yüz ilâ bin mevcutlu seçkin bir birliğin ya da birliklerin bütünlüğü bozulmadan gönüllülerden oluşturulacak bir müfrezenin Ankara’ya yollanmasını gerekli görmekteyiz.”

[HandaN]

19.04.1920

Beypazarı’nda postaneyi basan bir grup, Padişah’ın bildirisini zorla aldı; kasabada 30 kadar tüfeğe el koydu. İsyancılar sokaklarda “Padişah’ın emirlerini dinlemeyen Ankara’yı biz de dinlemeyiz” diye bağırdılar. Ali Fuat Paşa, Bursa’ya geldi. Kuvâ-yi Milliye, Bandırma’yı Anzavur kuvvetlerinden kurtardı. Anzavur, yaralı olarak bir gemiyle İstanbul’a gitti.

Mersin’den hareket eden bir Fransız kuvveti, İçme’de Kuvâ-yi Milliye güçleri tarafından püskürtüldü. Çarpışmalara, silâhlı ya da silâhsız kadın-erkek 500 köylü de katıldı. Tarsus’ta Kuvâ-yi Milliye güçleri, Eshabıkehf’te iki gün süren çarpışmalar sonucu 300 kişilik Fransız kuvvetini püskürttü.

Mustafa Kemal, Kâzım Karabekir’e gönderdiği telgrafta, Ankara’ya bir miktar kuvvet gönderilmesini istedi: “… Disiplinine, gayretine, imanına tamamen itimat edilecek ve herhangi bir yerde patlayacak bir ayaklanmayı anında tepeleyebilmek üzere güçlü bir yumruk gibi güvenilebilecek seyyar yedeklere ihtiyaç görülmektedir. Bu amacı temin etmek ve millî yedek birliğini oluşturmak üzere emrinizdeki tümenlerden seçilecek beş yüz ilâ bin mevcutlu seçkin bir birliğin ya da birliklerin bütünlüğü bozulmadan gönüllülerden oluşturulacak bir müfrezenin Ankara’ya yollanmasını gerekli görmekteyiz.”

[HandaN]

20.04.1920

Mustafa Kemal, İnebolu’da kurulan Gençler Mahfili’nin, Millî Mücadele için ilgili haberlerin kendilerine de ulaştırılmasını isteyen 4 Nisan 1920 tarihli yazısını yanıtladı: “Anadolu’nun muhtaç olduğu havadis ihtiyacını Anadolu Ajansı temin ediyor. Vazifenin sizlerce de takdir edildiğinin memnuniyetle görülmesi sebebiyle, Ajans bildirilerinin mümkün olduğu kadar geniş bir sahada, hatta köylere varıncaya kadar ulaştırılmasına yardımcı olmanızı rica ederiz.” Bursa Valisi Hacim Muhittin Bey ve 56.Tümen Kumandanı Bekir Sami Bey’in çabalarıyla gönüllü Bursa gençlerinden oluşan Gökbayrak Müfrezesi kuruldu. Yüzde doksanı paralı askerlerden meydana gelen Kuvâ-yi İnzibatiye’nin ilk alayı gemiyle İzmit’e gönderildi. Beypazarı’ndaki ayaklanmayı bastırmak için 80 kişilik bir birlik yola çıkarıldı. Birlik, isyancıların yoğun ateşi karşısında kasabaya giremedi. Damat Ferit Hükûmeti, Trakya’daki direnişi kırmak amacıyla, Birinci Kolordu Kumandanı Cafer Tayyar Bey’i İstanbul’a çağırdı. Durumu Mustafa Kemal’e bildiren Albay Cafer Tayyar Bey, bir Fransız subayının refakatinde İstanbul’a gitti. Fevzi (Çakmak) Paşa, kendisine gösterilen ilgi sebebiyle Mustafa Kemal’e Kuşçalı’dan teşekkür telgrafı gönderdi: “… İstanbul’da vatanıma edemediğim hizmeti Anadolu’da telafi edebilirsem, benim için en büyük saadettir.” Mustafa Kemal, Kâzım Karabekir’e bir yazı gönderdi: “… Harbiye eski Nâzırı Fevzi Paşa, davetimiz üzerine, beraberinde bazı kıymetli subaylarla birlikte İstanbul’dan yola çıkmıştır. Ankara’ya gelişi hususu güven altına alınmıştır. Kendisinden manen ve maddeten azamî istifade için Büyük Millet Meclisi’nin kararıyla kurulacak İcra Heyeti’nde Millî Müdafaa Vekili olmasını münasip zannediyoruz.” İstanbul Emaneti (Belediyesi) fesholundu. Belediye makamı Nafıa Nâzırlığı’na bağlandı. Mustafa Kemal, İstanbul’dan Anadolu’ya geçmek üzere Kuşçalı’ya gelen Fevzi (Çakmak) Paşa’ya telgraf yolladı: “… Milleti seçkin hizmetlerinize eriştireceğinizden ötürü hepimiz çok mutluyuz. Mümkün olan çabuklukla Ankara’yı şereflendirmenizi bekleriz!” Mustafa Kemal, Samsun Mutasarrıflığı’na verdiği emirde, İstanbul basınına ve Rumca gazetelere sansür uygulanmasını istedi. San Remo Konferansı’nın sabahki oturumunda Curzon, Amerika’nın kabul etmemesi durumunda, Ermenistan mandasını Norveç’in üzerine alabileceğini söyledi. Öğleden sonraki oturumda, askerî danışmanların raporu okundu. Türkiye’ye barışı kabul ettirebilmek için 405 bin kişilik askerî kuvvete ihtiyaç olduğu belirtildi. Ermenilerin silâhlandırılmasına ve Amerika’nın Ermenilere yardıma çağrılmasına karar verildi. Konferans, Osmanlı Devleti’nin delegelerini 10 Mayıs’ta Paris’e davet etmeye karar verdi.

[HandaN]

21.04.1920

Mustafa Kemal, Meclis’in 23 Nisan 1920 günü açılacağını bir genelgeyle vilâyetlere bildirdi: “Nisanın 23’üncü Cuma günü Ankara’da Büyük Millet Meclisi açılacaktır.” Mustafa Kemal, Balıkesir’de 61.Tümen Komutanlığı’na gönderdiği telgrafta, “Büyük Millet Meclisi’nin açılışından sonra Anadolu’nun kazanacağı fevkalâde önem sebebiyle İstanbul halkının buradaki olaylardan uzak kalmamaları için, Anadolu Ajansı günlük bildirilerinin, Bandırma’dan kayıkçılar ya da vapur kaptanlarıyla düzenli olarak İstanbul’a ulaştırılmasını” istedi. Düzce-Bolu isyanı Gerede’ye sıçradı. 31 Mart olayı elebaşılarından Kör Ali Hoca’nın önderliğindeki isyancılar kasabayı ele geçirdiler. Ankara’dan gönderilen Trabzon Mebusu Hüsrev Bey (Gerede) başkanlığındaki nasihat heyeti üyeleri uğradıkları saldırı sonucu yaralanıp daha sonra tutuklandılar. Düzce isyanını bastırmaya gitmekte olan Yarbay Mahmut Bey, Hendek’te halkı hükûmet alanına çağırdıysa da çocuklardan başka gelen olmadı. Lağvedilen Dokuzuncu Ordu komutanıyken, ordusunun 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası tespit edilen sınırın gerisine çekilişi sırasında Türk halkını silâhlandırmakla suçlanan Yakup Şevki Paşa, İngilizler tarafından İstanbul’da tutuklandı.

[HandaN]

22.04.1920

• 24.Tümen Komutanı Yarbay Mahmut Bey, isyancılar tarafından Hendek köprüsünde öldürüldü. Tümen tamamen dağıldı, silâhlar isyancıların eline geçti.
• Ali Fuat Paşa, Bursa’dan Heyet-i Temsiliye’ye ve 15.Kolordu’ya gönderdiği yazıda, İngilizlerin Ruslarla bir anlaşma yapma ihtimalinden söz ederek Ruslarla bir an önce ilişki kurulmasını istedi.
• Mustafa Kemal, Feke Kaymakamı Şerafettin Bey’e gönderdiği telgrafta, “Millî hareketi fırsat sayarak çapulculuğa kalkışacak zorbalar aleyhine Kuvâ-yi Milliye Komutanları ve Niğde 11.Tümen Komutanı Yarbay Arif Bey’le ilişki kurarak en şiddetli önlemleri uygulayınız. Düşmandan kurtarılan memlekette hükûmetin görevi, intizam ve asayişi temin etmektir.” dedi.
• Kâzım Karabekir, Ermeniler üzerine yapılacak hareket için birliklere sınıra yaklaşmaları emrini verdi.
• Mustafa Kemal, yayımladığı bildiride, yarından başlayarak bütün milletin emir alacağı en yüksek makamın Büyük Millet Meclisi olacağını açıkladı.

[HandaN]

28.04.1920

Adapazarı, Bolu, Sapanca, Gerede ve Düzce’den bazı “Halk heyetleri”, Padişaha millî kuvvetleri şikâyet edip bağlılıklarını bildirdiler. Azerbaycan’da Nerimanof Hükûmeti kuruldu. Yerli Bolşeviklerin çağrısı üzerine Sovyet Kızılordusu ikinci kez Bakû’ye girdi. Mustafa Kemal, Kâzım Karabekir’e gönderdiği telgrafında, Doğu seferi için hazırlıkların sürdürülmesini isteyerek sınırı geçme kararının Ankara’dan tebliğ edileceğini bildirdi.

[HandaN]

30.04.1920
Adana’da, demiryoluna bomba koydukları gerekçesiyle 4 Türk, Fransızlar tarafından idama mahkûm edildi.

Mustafa Kemal, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışını bir nota ile Avrupa Dışişleri Bakanlıklarına bildirdi.

Mustafa Kemal, Millî Savunma Vekilliğine atamak istediğini bildirerek Ali Fuat Paşa’yı Ankara’ya çağırdı. Ali Fuat Paşa, bu görevi Fevzi Paşa’nın yapabileceğini söyleyerek çağrıyı geri çevirdi.

[HandaN]

01.05.1920

“Amele Bayramı” Türkiye’de de bazı topluluklar tarafından kutlandı. İstanbul’da işçilerin yaptığı gösteride emperyalizm aleyhinde sloganlar söylendi. İstanbul’daki İtalyan İşgal Kuvvetleri Kumandanlığı’na Mombelli getirildi. Millî Kuvvetler, isyancıları püskürterek Göynük’e girdi. Karakeçili Arif kuvvetleri ile isyancılar arasında Bolu yakınlarında şiddetli çarpışmalar oldu. Millî güçlerin bir bölümü Bolu’ya girdi.

[HandaN]

04.05.1920
Bakanlar Kurulunun dün seçilmeyen iki üyesi belirlendi: Maliye Bakanlığı’na Behiç Bey, Eğitim Bakanlığı’na Rıza Nur seçildi. İngilizler, Artvin ve Ardanuç’tan çekildi.